David Livingstone: Odkrywca Afryki, Stanley i Wodospady Wiktorii

0

David Livingstone, szkocki lekarz, misjonarz i jeden z najwybitniejszych odkrywców epoki wiktoriańskiej, urodził się 19 marca 1813 roku. Na styczeń 2024 roku, gdyby żył, miałby 111 lat. Syn ubogich robotników, swoją determinacją i pracowitością przeszedł drogę od pracy w fabryce bawełny do zdobycia międzynarodowego uznania za niestrudzoną walkę z handlem niewolnikami. Był mężem Mary Moffat, córki znanego misjonarza, z którą doczekał się szóstki dzieci. Jego życie, naznaczone nieustanną eksploracją Afryki, stanowiło przykład poświęcenia dla szerzenia chrześcijaństwa i zwalczania ludzkich krzywd.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2024 roku miałby 111 lat.
• Żona/Mąż: Mary Moffat
• Dzieci: Sześcioro
• Zawód: Lekarz, misjonarz, odkrywca
• Główne osiągnięcie: Niestrudzona walka z handlem niewolnikami i odkrycia geograficzne w Afryce, w tym nazwanie wodospadów Wiktorii.

Podstawowe informacje o Davidzie Livingstone

David Livingstone przyszedł na świat 19 marca 1813 roku w Blantyre, szkockim mieście przemysłowym. Jego narodziny w skromnym budynku czynszowym dla robotników fabryki bawełny nad rzeką Clyde stanowiły kontrast dla jego późniejszego statusu jednego z najpopularniejszych brytyjskich bohaterów narodowych. Był postacią wszechstronną: szkockim lekarzem, pionierem misjonarstwa chrześcijańskiego związanego z Londyńskim Towarzystwem Misyjnym (LMS), badaczem Afryki, reformatora imperialnego i żarliwym przeciwnikiem niewolnictwa. Po jego śmierci w Afryce, ciało zostało przetransportowane do Anglii i pochowane w Westminster Abbey, co podkreślało jego niekwestionowany status bohatera narodowego.

Rodzina i życie prywatne Davida Livingstone

Rodzice i rodzeństwo

David Livingstone był drugim z siedmiorga dzieci Neila Livingstone’a i Agnes Hunter. Wychowywał się w religijnym domu, gdzie ojciec, Neil, wywierał na niego silny wpływ poprzez lekturę książek teologicznych i podróżniczych. Mimo początkowych obaw ojca, że nauka może podkopywać wiarę, młody David przekonał go, że studia medyczne mogą służyć celom religijnym, co okazało się kluczowe dla jego dalszej drogi.

Małżeństwo z Mary Moffat

W 1845 roku David Livingstone poślubił Mary Moffat, córkę znanego misjonarza Roberta Moffata. Ich związek był głęboko osadzony w misyjnej pracy i eksploracji. Mary wspierała Davida podczas jego rekonwalescencji po ataku lwa, co stało się momentem zbliżenia i umocnienia ich relacji.

Potomstwo

Z Mary Livingstone miał sześcioro dzieci. Ich dzieciństwo upływało w trudnych warunkach, związanych z częstymi zmianami miejsca pobytu i misyjnym trybem życia ojca, który był całkowicie pochłonięty swoimi odkryciami i pracą.

Kariera zawodowa i edukacja Davida Livingstone

Praca w fabryce bawełny

Od dziesiątego roku życia David Livingstone pracował jako „piecer” w zakładach Henry Monteith & Co., wiążąc zerwane nici. Była to niezwykle ciężka i wyczerpująca praca, trwająca od 6 rano do 8 wieczorem. Ten okres ukształtował w nim silne poczucie braterstwa i empatii, które towarzyszyło mu przez całe życie.

Edukacja medyczna i chemiczna

Mimo morderczej pracy, David Livingstone nie zaprzestał nauki. Uczęszczał do szkoły wiejskiej, a w 1836 roku rozpoczął studia medyczne i chemiczne na Anderson’s University w Glasgow. Jego determinacja w zdobywaniu wiedzy, nawet w tak trudnych warunkach, była niezwykła.

Przygotowanie misyjne

W 1838 roku Livingstone został przyjęty jako kandydat próbny przez Londyńskie Towarzystwo Misyjne (LMS). Przeszedł intensywne szkolenia w Ongar, gdzie zgłębiał grekę, łacinę, hebrajski oraz teologię, przygotowując się do swojej przyszłej misji w Afryce.

Kwalifikacje zawodowe

16 listopada 1840 roku David Livingstone uzyskał dyplom lekarza w Glasgow. Kilka dni później został ordynowany na ministra w Albion Chapel w Finsbury, co stanowiło formalne rozpoczęcie jego służby misyjnej i medycznej.

Eksploracja i wizja Afryki Davida Livingstone

Obsesja Davida Livingstone’a na punkcie odnalezienia źródeł Nilu wynikała z głębokiego przekonania, że rozwiązanie tej zagadki przyniesie mu sławę i wpływ niezbędny do zakończenia okrutnego handlu niewolnikami. Wierzył, że odkrycia geograficzne mogą być narzędziem zmiany społecznej.

Livingstone był gorącym zwolennikiem koncepcji „Cywilizacji, Chrześcijaństwa i Handlu” jako antidotum na handel niewolnikami. Uważał, że poprzez wprowadzenie „uczciwego handlu” i edukacji chrześcijańskiej można wykorzenić proceder niewolnictwa i przynieść postęp afrykańskim społecznościom.

Jako misjonarz, Livingstone pracował w różnych miejscach w Afryce, zakładając stacje misyjne w Mabotsa (Botswana) i Kolobeng, gdzie próbował realizować swoje cele religijne i społeczne.

Jednym z jego znaczących sukcesów misyjnych było nawrócenie wodza Sechele w 1849 roku. Choć Sechele po kilku miesiącach powrócił do dawnych wierzeń, było to potwierdzenie wpływu, jaki Livingstone potrafił wywrzeć na lokalnych przywódców.

David Livingstone prowadził liczne ekspedycje w głąb Afryki środkowej i południowej. Jego podróże, w tym słynna wyprawa nad rzekę Zambezi, stanowiły kulminację klasycznego okresu europejskich odkryć geograficznych. W trakcie swoich wypraw odkrył rzekę Zambezi, a w 1855 roku natrafił na wodospady, które nazwał na cześć królowej brytyjskiej – Victoria Falls. W latach 1851-1855 badał tereny Beczuany. W 1854 roku wyruszył do Luandy nad Oceanem Atlantyckim, a następnie powrócił nad jezioro Tanganika. Po powrocie do Wielkiej Brytanii w 1856 roku, jego opowieści o Afryce wywołały ogromne zainteresowanie. W 1858 roku ponownie udał się do Afryki, aby badać bieg rzeki Zambezi, docierając do osady Tete i wybrzeża Oceanu Indyjskiego. W 1866 roku Livingstone po raz kolejny wyruszył do Afryki, mając na celu zbadanie górnego biegu Nilu. Podążył do jeziora Niasa, a następnie w górę rzeki Shire. W swoich podróżach odkrył rzekę Lualabę i dotarł do jeziora Tanganika. Jego głównym celem było odnalezienie źródeł Nilu.

Osiągnięcia i nagrody Davida Livingstone

Uznanie naukowe

Za swoje zasługi dla nauki i geografii, David Livingstone został uhonorowany członkostwem w Królewskim Towarzystwie Geograficznym (FRGS) oraz Królewskim Towarzystwie (FRS). Było to potwierdzenie jego ogromnego wkładu w poznawanie świata.

Honorowe wyróżnienia

W 1857 roku otrzymał tytuł Honorowego Członka Wydziału Lekarzy i Chirurgów w Glasgow, co było wyrazem uznania dla jego pracy medycznej w ekstremalnych warunkach.

Filantropia i osobowość Davida Livingstone

Walka z niewolnictwem

David Livingstone stał się ikoną ruchu abolicjonistycznego. Wykorzystywał swoje raporty z podróży, aby uświadamiać brytyjską opinię publiczną o okrucieństwach handlu ludźmi. Jego nieustanna walka z niewolnictwem przyniosła mu szacunek i podziw milionów ludzi na całym świecie. Był gorącym orędownikiem zwalczania niewolnictwa u władz brytyjskich.

Empatia i egalitaryzm

Praca w młynie w młodości ukształtowała w nim silne poczucie braterstwa, które często wyrażał, cytując słowa Roberta Burnsa o tym, że wszyscy ludzie powinni być braćmi. Ta głęboka empatia i wiara w równość wszystkich ludzi były kluczowymi elementami jego osobowości i motywowały go do działań na rzecz poprawy losu innych.

Relacja z nauką

Dzięki lekturze „Philosophy of a Future State” Thomasa Dicka, Livingstone pogodził wiarę z nauką, uznając, że badanie natury jest formą służby religijnej. Pozwoliło mu to harmonijnie łączyć powołanie misjonarskie z pasją odkrywcy i naukowca. Livingstone zebrał bogaty materiał etnograficzny i geograficzny.

Zdrowie i wypadki Davida Livingstone

Atak lwa w Mabotsa

16 lutego 1844 roku, podczas próby ochrony stada owiec przed lwami w Mabotsa, David Livingstone został zaatakowany przez drapieżnika. Lew zmiażdżył mu lewe ramię, zadając poważne obrażenia.

Ratunek

Życie Livingstone’a uratował diakon Mebalwe, który odwrócił uwagę zwierzęcia podczas ataku, dając mu szansę na przeżycie. To wydarzenie na zawsze odcisnęło piętno na jego zdrowiu.

Trwałe kalectwo

Choć ramię Livingstone’a zrosło się, do końca życia cierpiał z powodu bólu i nie był w stanie unieść ręki powyżej poziomu barku. To trwałe kalectwo było przypomnieniem o niebezpieczeństwach, z jakimi mierzył się podczas swoich wypraw.

Śmierć w Afryce

David Livingstone zmarł 1 maja 1873 roku w wiosce wodza Chitambo (dzisiejsza Zambia), w wieku 60 lat. Przyczyną śmierci było wycieńczenie chorobami i trudami wieloletnich, wyczerpujących wypraw. Jego śmierć była wielką stratą dla świata nauki i ruchu abolicjonistycznego.

Kontrowersje i spotkania Davida Livingstone

Spotkanie z Henrym Stanleyem

Jednym z najsłynniejszych momentów w jego życiu było odnalezienie go przez dziennikarza Henry’ego Stanleya w 1871 roku w Ujiji. Stanley, wysłany przez „New York Herald”, przywitał go słynnymi słowami: „Dr Livingstone, I presume?”, co przeszło do historii jako symboliczny moment odnalezienia zaginionego odkrywcy.

Konflikty z misjonarzami

Livingstone miewał trudne relacje ze współpracownikami i innymi misjonarzami, m.in. z Rogerem Edwardsem. Wynikało to często z różnic charakteru i odmiennego podejścia do pracy misyjnej i eksploracyjnej, co prowadziło do napięć.

Ciekawostki z życia Davida Livingstone

Nawigacja na morzu

Podczas swojej pierwszej podróży do Afryki w 1840 roku, Livingstone uczył się języka niderlandzkiego oraz Tswana. Kapitan statku, którym podróżował, udzielał mu również lekcji nawigacji, co świadczy o jego wszechstronnym zainteresowaniu zdobywaniem nowych umiejętności.

Trakty w Rio de Janeiro

Podczas postoju w Brazylii, Livingstone był zniesmaczony pijaństwem marynarzy. W odpowiedzi na to, udał się do portowych barów, aby rozdawać im traktaty religijne, próbując wpłynąć na ich postawy.

Wpływ na kolonizację

Choć David Livingstone działał z pobudek humanitarnych i naukowych, jego odkrycia i sama śmierć stały się nieoczekiwanym katalizatorem dla „Wyścigu o Afrykę”. Jego prace i relacje z podróży, w tym „Missionary Travels and Researches in South Africa”, przyczyniły się do wzrostu zainteresowania Europy kontynentem afrykańskim, co w konsekwencji doprowadziło do intensywnej kolonizacji. Jego dziedzictwo jest złożone, łącząc w sobie pionierskie odkrycia, heroiczną walkę z niewolnictwem i nieświadomy wkład w imperializm. Słynna wyprawa, która zakończyła się śmiercią w 1873 roku, była zwieńczeniem jego życia poświęconego Afryce.

Chronologia życia i kariery Davida Livingstone

Poniżej znajduje się kluczowe daty z życia i kariery Davida Livingstone’a, ilustrujące jego drogę od skromnych początków do statusu światowej sławy odkrywcy i filantropa.

• 19 marca 1813 – Narodziny Davida Livingstone’a w Blantyre, Szkocja.
• Od 10. roku życia – Praca jako „piecer” w fabryce bawełny.
• 1836 – Rozpoczęcie studiów medycznych i chemicznych na Anderson’s University w Glasgow.
• 1838 – Przyjęcie jako kandydat próbny przez Londyńskie Towarzystwo Misyjne (LMS).
• 16 listopada 1840 – Uzyskanie dyplomu lekarza w Glasgow.
• 1840 – Pierwsza podróż do Afryki; nauka języka niderlandzkiego i Tswana.
• 1843 – Praca w stacji misyjnej w Mabotsa (Botswana).
• 16 lutego 1844 – Atak lwa w Mabotsa, skutkujący trwałym kalectwem lewego ramienia.
• 1845 – Małżeństwo z Mary Moffat.
• 1849 – Nawrócenie wodza Sechele.
• 1851 – Pobyt w Beczuanie; badanie rzek i rzeźby terenu.
• 1854 – Wyruszenie do Luandy nad Oceanem Atlantyckim.
• 1855 – Odkrycie wodospadów Wiktorii; pobyt w Beczuanie.
• 1856 – Powrót do Wielkiej Brytanii.
• 1858 – Ponowny wyjazd do Afryki; badanie biegu rzeki Zambezi.
• 1866 – Kolejna wyprawa do Afryki w celu zbadania górnego biegu Nilu.
• 1871 – Spotkanie z Henrym Stanleyem w Ujiji.
• 1 maja 1873 – Śmierć w wiosce wodza Chitambo (dzisiejsza Zambia).
• 1874 – Pochówek w Westminster Abbey w Londynie.

Nagrody i wyróżnienia Davida Livingstone

David Livingstone otrzymał wiele prestiżowych wyróżnień za swoje osiągnięcia naukowe, geograficzne i humanitarne. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:

Warto wiedzieć: Dążenie Davida Livingstone’a do zakończenia handlu niewolnikami było motorem wielu jego odkryć geograficznych. Wierzył, że eksponowanie okrucieństw niewolnictwa opinii publicznej i promowanie „uczciwego handlu” doprowadzi do jego ostatecznego wykorzenienia.

David Livingstone, mimo że zmarł w Afryce w 1873 roku, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo. Jego odwaga, determinacja w walce z niesprawiedliwością i nieustanne dążenie do poznania świata inspirują do dziś. Jego podróże i odkrycia, choć miały nieświadome konsekwencje w postaci wzmocnienia imperialnych ambicji europejskich mocarstw, były przede wszystkim motywowane głęboką wiarą w ludzkość i pragnieniem poprawy losu najbardziej potrzebujących.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/David_Livingstone