Edvard Grieg: norweski kompozytor Peer Gynta

0

Edvard Hagerup Grieg, urodzony 15 czerwca 1843 roku w Bergen, zmarł 4 września 1907 roku, pozostając jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu. Jego muzyka, głęboko osadzona w norweskiej kulturze, odegrała kluczową rolę w budowaniu tożsamości narodowej i przyczyniła się do rozwoju muzyki skandynawskiej. W czerwcu 1867 roku poślubił swoją kuzynkę, sopranistkę Ninę Hagerup. Do jego najsłynniejszych dzieł należą Koncert fortepianowy a-moll oraz muzyka do dramatu „Peer Gynt”, z której pochodzą tak znane utwory jak „W grocie Króla Gór” i „Poranek”.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na wrzesień 1907 roku miał 64 lata.
• Żona/Mąż: Nina Hagerup.
• Dzieci: Jedna córka, Alexandra, która zmarła w niemowlęctwie.
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie muzyki narodowej, popularyzacja norweskiej kultury muzycznej, skomponowanie Koncertu fortepianowego a-moll i muzyki do „Peer Gynt”.

Podstawowe informacje o Edvardzie Grieghu

Edvard Hagerup Grieg urodził się 15 czerwca 1843 roku w malowniczym mieście Bergen w Norwegii. To właśnie tam spędził swoje dzieciństwo i tam, po długiej chorobie, zakończył swoje życie 4 września 1907 roku, w wieku 64 lat. Jego odejście nastąpiło w Szpitalu Miejskim w Bergen. Grieg jest powszechnie uznawany za jednego z czołowych kompozytorów epoki romantyzmu, a jego twórczość stanowi kamień węgielny w kształtowaniu norweskiej tożsamości narodowej. W swoim rodzinnym mieście Bergen, Edvard Grieg jest postacią ikoniczną. Jego imieniem nazwano największą salę koncertową – Grieg Hall, a także akademię muzyczną, co świadczy o głębokim szacunku i dumie, jaką mieszkańcy Bergen żywią do swojego wybitnego rodaka.

Rodzina i życie prywatne Edvarda Griega

Szkockie korzenie rodziny

Chociaż Edvard Grieg jest nierozerwalnie związany z Norwegią, jego korzenie sięgają Szkocji. Nazwisko rodowe kompozytora brzmiało pierwotnie „Greig” i wiąże się ze szkockim klanem Gregor. Pradziadek artysty, osiedlając się w Norwegii około 1770 roku, zapoczątkował norweską gałąź rodziny. Ta szkocka spuścizna stanowi interesujący element w biografii kompozytora, dodając mu wymiaru międzynarodowego dziedzictwa.

Małżeństwo z Niną Hagerup

11 czerwca 1867 roku Edvard Grieg poślubił swoją pierwszą kuzynkę, Ninę Hagerup. Nina była utalentowaną sopranistką liryczną i stanowiła nie tylko towarzyszkę życia kompozytora, ale również często brała udział w jego występach muzycznych. Ich wspólna droga artystyczna i osobista była silnie spleciona, co niewątpliwie wpływało na twórczość Griega, nadając jej szczególny, intymny charakter. Ich małżeństwo, choć naznaczone tragedią, było ważnym rozdziałem w życiu kompozytora.

Tragedia rodzinna – śmierć córki

Życie osobiste Edvarda Griega naznaczone było głębokim smutkiem. Para miała tylko jedno dziecko, córkę Alexandrę. Niestety, jej życie okazało się niezwykle krótkie – zmarła zaledwie rok po urodzeniu, w 1869 roku, w wyniku zapalenia opon mózgowych. Ta rodzinna tragedia niewątpliwie odcisnęła trwałe piętno na psychice kompozytora i mogła znaleźć odzwierciedlenie w jego bardziej melancholijnych kompozycjach.

Kariera muzyczna i twórczość Edvarda Griega

Kariera muzyczna Edvarda Griega była dynamiczna i pełna znaczących wydarzeń, od wczesnej edukacji po międzynarodowe uznanie. Jego twórczość, ukształtowana przez inspiracje narodowe i mistrzów epoki romantyzmu, stanowi fundament współczesnej muzyki norweskiej.

Edukacja muzyczna i wpływ matki

Pierwszą nauczycielką gry na fortepianie małego Edvarda była jego własna matka. Lekcje rozpoczęły się, gdy chłopiec miał zaledwie sześć lat, co świadczy o wczesnym rozpoznaniu i pielęgnowaniu jego talentu muzycznego. Ta wczesna edukacja pod czujnym okiem matki stanowiła fundament pod przyszłą karierę kompozytora i dyrygenta, kształtując jego wrażliwość muzyczną od najmłodszych lat.

Studia w Lipsku pod wpływem Ole Bulla

W 1858 roku, gdy Edvard miał zaledwie 15 lat, jego talent został dostrzeżony przez słynnego skrzypka Ole Bulla. To właśnie Bull przekonał rodziców młodego artysty do wysłania go na studia do Konserwatorium w Lipsku. Lipskie studia stanowiły ważny etap w edukacji muzycznej Griega, choć niekoniecznie zgodny z jego oczekiwaniami. Okres ten był kluczowy dla jego rozwoju artystycznego, choć sam kompozytor wspominał go z pewną dozą sceptycyzmu.

Niechęć do dyscypliny akademickiej

Pomimo prestiżu Konserwatorium w Lipsku, Edvard Grieg nie odnalazł się w rygorystycznej dyscyplinie akademickiej. Jego podejście do studiów było dalekie od entuzjazmu. W 1881 roku sam przyznał, że opuścił konserwatorium „tak samo głupi, jak do niego wstąpił”, co doskonale ilustruje jego niechęć do narzuconych ram i ograniczeń w procesie twórczym. Ten aspekt jego biografii pokazuje niezależność i indywidualizm artysty.

Pobyt w Kopenhadze i inspiracja Nordraakiem

W latach 1863–1866 Edvard Grieg przebywał w Danii, w Kopenhadze. Okres ten okazał się niezwykle inspirujący, przede wszystkim dzięki spotkaniu z Rikardem Nordraakiem. Nordraak stał się dla Griega ważnym źródłem inspiracji do tworzenia muzyki narodowej, która miała na celu uchwycenie ducha i melodii ojczystego krajobrazu. Ta przyjaźń i współpraca z Nordraakiem zaowocowały nowym kierunkiem w twórczości Griega, ukierunkowanym na promowanie muzyki norweskiej.

Słynny Koncert fortepianowy a-moll

Jeden z najbardziej rozpoznawalnych utworów Edvarda Griega, Koncert fortepianowy a-moll, został skomponowany latem 1868 roku, podczas wakacji spędzonych w Danii. Dzieło to, pełne liryzmu i pasji, stało się jednym z najczęściej wykonywanych koncertów fortepianowych w historii muzyki klasycznej. Jego premiera była ważnym momentem w karierze kompozytora, ugruntowując jego pozycję na europejskiej scenie muzycznej.

Spotkanie z Franzem Lisztem

W 1870 roku Edvard Grieg miał okazję spotkać się w Rzymie z legendarnym Franzem Lisztem. Liszt, będący wówczas u szczytu sławy, był pod ogromnym wrażeniem muzyki młodego Norwega. Jego entuzjazm był tak wielki, że publicznie, z rękopisu, zagrał fragment jego Koncertu fortepianowego. To spotkanie z jednym z największych muzyków epoki stanowiło nieocenione wsparcie i potwierdzenie talentu Griega.

Współpraca z Henrikiem Ibsenem i muzyka do „Peer Gynt”

Jednym z najbardziej znaczących projektów w karierze Edvarda Griega była współpraca z wybitnym dramaturgiem Henricem Ibsenem. Na prośbę Ibsena, Grieg skomponował muzykę do jego dramatu „Peer Gynt”. Z tej obszernej ścieżki dźwiękowej wywodzą się tak ikoniczne i powszechnie znane utwory jak „W grocie Króla Gór” (In the Hall of the Mountain King) oraz „Poranek” (Morning Mood). Muzyka ta, pełna norweskiego kolorytu i dramatyzmu, stała się nieodłącznym elementem odbioru dramatu i przyniosła kompozytorowi międzynarodowe uznanie.

Relacja z Czajkowskim

W 1888 roku, podczas wizyty w Lipsku, Edvard Grieg poznał Piotra Czajkowskiego. Obaj kompozytorzy darzyli się ogromnym wzajemnym szacunkiem. Czajkowski, znany ze swojej wrażliwości i głębokiego zrozumienia muzyki, chwalił twórczość Griega za jej oryginalność, ciepło i autentyczność. Ta przyjaźń między dwoma wielkimi romantycznymi kompozytorami jest dowodem na uniwersalny język muzyki i siłę artystycznych więzi.

Nagrody i osiągnięcia Edvarda Griega

Edvard Grieg jest postacią o ogromnym dorobku artystycznym, co znajduje odzwierciedlenie w licznych wyróżnieniach i osiągnięciach, które zdobył w trakcie swojej kariery. Jego wkład w muzykę doceniono zarówno na gruncie akademickim, jak i w kręgach monarchii.

Doktoraty honorowe

Poza swoim wkładem artystycznym, Edvard Grieg doczekał się również licznych akademickich wyróżnień. Kompozytor otrzymał dwa prestiżowe doktoraty honoris causa: od Uniwersytetu w Cambridge w 1894 roku oraz od Uniwersytetu w Oksfordzie w 1906 roku. Te honory podkreślają jego międzynarodowe uznanie i znaczenie dla światowej kultury muzycznej.

Występ dla brytyjskiej monarchini

6 grudnia 1897 roku Edvard Grieg wraz ze swoją żoną, Niną, miał zaszczyt dać prywatny koncert na zamku Windsor dla samej królowej Wiktorii. To wydarzenie stanowiło dowód na niezwykłą pozycję, jaką Grieg zajmował na dworach europejskich i świadczy o jego artystycznym prestiżu na najwyższym szczeblu.

Zdrowie Edvarda Griega

Zdrowie Edvarda Griega stanowiło dla niego poważne wyzwanie przez całe życie, wpływając na jego codzienne funkcjonowanie i możliwości artystyczne. Pomimo licznych dolegliwości, kompozytor wykazywał niezwykłą siłę ducha i determinację w tworzeniu muzyki.

Poważne choroby płuc

Zdrowie Edvarda Griega stanowiło dla niego poważne wyzwanie przez całe życie. Wiosną 1860 roku kompozytor przeżył ciężkie zapalenie opłucnej i gruźlicę. Choroby te trwale uszkodziły jego lewe płuco i doprowadziły do deformacji kręgosłupa, co z pewnością miało wpływ na jego fizyczne samopoczucie i codzienne funkcjonowanie.

Chroniczne problemy zdrowotne

Przez całe swoje dorosłe życie Grieg cierpiał na liczne infekcje dróg oddechowych. Te chroniczne problemy zdrowotne zmuszały go do częstych wizyt w uzdrowiskach, co stanowiło nieodłączny element jego biografii i często wpływało na jego zdolność do podróżowania i koncertowania. Pomimo tych trudności, Grieg nieustannie tworzył i występował.

Kontrowersje i postawa polityczna Edvarda Griega

Edvard Grieg nie był postacią, która unikała zabierania głosu w ważnych sprawach społecznych i politycznych. Jego postawa, choć czasem budziła kontrowersje, świadczyła o jego głębokim poczuciu moralności i odpowiedzialności obywatelskiej.

Protest w sprawie Dreyfusa

Edvard Grieg nie stronił od wyrażania swoich poglądów, nawet jeśli wiązało się to z kontrowersjami. W 1899 roku, w akcie protestu przeciwko antysemickiemu skandalowi znanemu jako sprawa Dreyfusa, kompozytor odwołał swoje planowane koncerty we Francji. Ta zdecydowana postawa świadczy o jego poczuciu sprawiedliwości i gotowości do obrony swoich przekonań, nawet w obliczu potencjalnych konsekwencji.

Reakcja na bojkot

Decyzja Griega o odwołaniu koncertów we Francji spotkała się z ostrą reakcją. Kompozytor stał się celem licznych ataków i otrzymywał mnóstwo francuskiej „poczty nienawiści”. Pomimo negatywnych konsekwencji, Grieg utrzymał swoje stanowisko, pokazując swoją odwagę cywilną i niezłomność w kwestiach moralnych.

Ciekawostki i upamiętnienie Edvarda Griega

Życie i twórczość Edvarda Griega obfitują w fascynujące szczegóły, które wykraczają poza jego dokonania muzyczne. Od pierwszych nagrań po upamiętnienie w kosmosie, jego dziedzictwo pozostaje żywe i inspirujące.

Nagrania gramofonowe

W 1903 roku, w Paryżu, Edvard Grieg dokonał dziewięciu nagrań swojej muzyki na płytach 78-obrotowych. Te historyczne nagrania, które przetrwały do dziś, stanowią cenne świadectwo wykonawczego stylu kompozytora i jego interpretacji własnych dzieł, w tym fragmentów z „Peer Gynt”.

Warto wiedzieć: Te dziewięć nagrań to jedyne zachowane nagrania dokonane przez samego kompozytora.

Ostatnie słowa

Tuż przed śmiercią, w szpitalu w Bergen, Edvard Grieg wypowiedział słowa: „Cóż, jeśli tak musi być” („Well, if it must be so”). Te proste słowa, wypowiedziane w obliczu nieuchronnego końca, oddają pewną pogodę ducha i akceptację losu, która towarzyszyła kompozytorowi pomimo jego zmagań ze zdrowiem.

Pogrzeb i miejsce spoczynku

Pogrzeb Edvarda Griega zgromadził ogromną liczbę osób – od 30 do 40 tysięcy żałobników. Wydarzenie to było wyrazem ogromnego szacunku i żalu po stracie wybitnego artysty. Prochy kompozytora spoczywają w krypcie wykutej w skale w pobliżu jego ukochanego domu w Troldhaugen, miejscu, które było dla niego symbolem spokoju i inspiracji.

Upamiętnienie w kosmosie

Znaczenie Edvarda Griega dla kultury wykracza poza Ziemię. Na cześć kompozytora nazwano jeden z dużych kraterów na planecie Merkury. To astronomiczne upamiętnienie jest dowodem na jego uniwersalny i ponadczasowy wpływ na światową sztukę.

Relacja z Percy Graingerem

Pod koniec swojego życia, Edvard Grieg nawiązał bliską przyjaźń z australijskim pianistą Percym Graingerem. Grieg był pod tak wielkim wrażeniem talentu Graingera, że nazwał go „geniuszem”. Ta relacja, choć krótka, świadczy o otwartości Griega na nowe talenty i jego zdolności do doceniania artystycznej doskonałości.

Najważniejsze daty z życia i kariery Edvarda Griega

Chronologiczne zestawienie kluczowych wydarzeń z życia i kariery Edvarda Griega pozwala lepiej zrozumieć rozwój jego talentu i jego miejsce w historii muzyki.

• 1843 – Narodziny Edvarda Hagerupa Griega w Bergen w Norwegii (15 czerwca).
• 1858 – Rozpoczęcie studiów w Konserwatorium w Lipsku, dzięki rekomendacji Ole Bulla.
• 1863–1866 – Pobyt w Kopenhadze, gdzie poznał Rikarda Nordraaka, inspiratora muzyki narodowej.
• 1867 – Ślub z Niną Hagerup (11 czerwca).
• 1868 – Skomponowanie słynnego Koncertu fortepianowego a-moll.
• 1869 – Śmierć córki Alexandry.
• 1870 – Spotkanie z Franzem Lisztem w Rzymie.
• 1894 – Otrzymanie doktoratu honoris causa Uniwersytetu w Cambridge.
• 1897 – Prywatny koncert dla królowej Wiktorii na zamku Windsor (6 grudnia).
• 1903 – Dokonanie pierwszych nagrań gramofonowych w Paryżu.
• 1906 – Otrzymanie doktoratu honoris causa Uniwersytetu w Oksfordzie.
• 1907 – Śmierć w wieku 64 lat w Bergen (4 września).

Edvard Grieg, postrzegany jako niekwestionowany symbol norweskiej muzyki, pozostawił po sobie dziedzictwo, które nadal rezonuje w sercach melomanów na całym świecie. Jego unikalne połączenie inspiracji narodowych z mistrzostwem romantycznej harmonii uczyniło go jednym z najbardziej cenionych kompozytorów w historii, a jego dzieła, takie jak Koncert fortepianowy a-moll i suita „Peer Gynt”, na trwałe wpisały się w kanon muzyki klasycznej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Edvard_Grieg