Mata Hari: kobieta szpieg i pluton egzekucyjny – historia maty

0

Mata Hari, właściwie Margaretha Geertruida Zelle, była holenderską tancerką egzotyczną, której życie owiane jest legendą i kontrowersjami. Urodzona 7 sierpnia 1876 roku, w chwili śmierci 15 października 1917 roku miała 41 lat. Jej tragiczną egzekucję pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej uczyniła ją postacią kultową. Kreowany przez nią wizerunek femme fatale, oparty na egzotycznych występach i domniemanych romansach z wpływowymi mężczyznami, do dziś fascynuje i inspiruje.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 15 października 1917 roku miała 41 lat.
• Żona/Mąż: Była zamężna z Rudolfem MacLeodem.
• Dzieci: Miała dwoje dzieci: syna Normana-Johna i córkę Louise Jeanne.
• Zawód: Tancerka egzotyczna, aktorka, domniemana szpieg.
• Główne osiągnięcie: Stała się międzynarodową gwiazdą jako tancerka egzotyczna i ikona kultury masowej.

Podstawowe informacje o Mata Hari

Prawdziwe imię, pochodzenie i pseudonim

Prawdziwe nazwisko Mata Hari brzmiało Margaretha Geertruida Zelle. Urodziła się 7 sierpnia 1876 roku w Leeuwarden w Holandii. Wbrew licznym legendom dotyczącym jej rzekomych korzeni żydowskich, malajskich lub jawajskich, współcześni badacze zgodnie potwierdzają jej holenderskie pochodzenie. Pseudonim artystyczny „Mata Hari” pochodzi z języka indonezyjskiego i oznacza „oko dnia”, czyli słońce. Ten egzotyczny przydomek doskonale wpisywał się w kreowany przez nią wizerunek sceniczny.

Data i okoliczności śmierci

Mata Hari zmarła 15 października 1917 roku w wieku 41 lat. Została rozstrzelana przez francuski pluton egzekucyjny w Vincennes. Bezpośrednim zarzutem, który doprowadził do jej skazania, było szpiegostwo na rzecz Niemiec podczas I wojny światowej. Ta dramatyczna egzekucja stała się kulminacją jej burzliwego życia, naznaczonego zarówno blaskiem sceny, jak i mrokiem intryg wywiadowczych.

Wizerunek femme fatale

Kariera Mata Hari jako tancerki egzotycznej, w połączeniu z jej licznymi, choć często domniemanymi, podbojami miłosnymi w kręgach władzy i wojska, ukształtowała w kulturze masowej jej ikoniczny wizerunek „kobiety fatalnej”. Jej imię stało się synonimem kobiety wykorzystującej wdzięki i uwodzenie do osiągnięcia celów, często o charakterze wywiadowczym. Ten wizerunek, choć mocno zakorzeniony w świadomości publicznej, bywa przedmiotem debat historyków, starających się oddzielić legendę od faktów.

Życie prywatne i rodzinne

Rodzice i wczesne dzieciństwo

Margaretha Geertruida Zelle była córką Adama Zelle, zamożnego właściciela fabryki kapeluszy i inwestora naftowego, oraz Antje van der Meulen. Dzięki znacznym sukcesom finansowym ojca, Margaretha i jej trzej młodsi bracia cieszyli się w dzieciństwie luksusem i dostatkiem. To okres beztroski, który jednak miał się wkrótce zakończyć.

Rozpad rodziny i tragedia młodości

Szczęśliwe dzieciństwo Margarethy zostało brutalnie przerwane w 1889 roku, kiedy jej ojciec zbankrutował. Wydarzenie to doprowadziło do rozwodu rodziców. Tragiczny obrót spraw nastąpił w 1891 roku, gdy zmarła jej matka. Rodzina się rozpadła, a młoda Margaretha trafiła pod opiekę swojego ojca chrzestnego, co stanowiło bolesny rozdział w jej życiu.

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem

W wieku 18 lat, w odpowiedzi na ogłoszenie matrymonialne, Margaretha poślubiła Rudolfa MacLeoda, kapitana holenderskiej armii kolonialnej, który poszukiwał żony. Ceremonia zaślubin odbyła się 11 lipca 1895 roku w Amsterdamie. Małżeństwo to miało okazać się jednym z najtrudniejszych doświadczeń w jej życiu, naznaczonym przemocą i rozczarowaniem.

Tragiczne losy dzieci

Ze związku z Rudolfem MacLeodem narodziło się dwoje dzieci:

• Syn Norman-John (1897–1899) zmarł w dzieciństwie, prawdopodobnie w wyniku powikłań po leczeniu syfilisu.
• Córka Louise Jeanne (1898–1919) przeżyła matkę, ale jej losy również naznaczone były trudnościami.

Niestety, los nie oszczędził rodziny. Norman zmarł w dzieciństwie, co było kolejną tragedią w życiu Margarethy.

Przemoc domowa i rozwód

Małżeństwo z Rudolfem MacLeodem okazało się głęboko nieszczęśliwe. Kapitan był alkoholikiem, znęcał się nad żoną fizycznie i publicznie utrzymywał konkubinę. Ciężkie doświadczenia doprowadziły do ostatecznego rozstania pary w 1902 roku, co pozwoliło Margarecie na rozpoczęcie nowego etapu życia, choć naznaczonego bliznami przeszłości.

Kariera artystyczna

Początki w Paryżu

Po przeprowadzce do Paryża w 1903 roku, Margaretha Zelle rozpoczęła karierę pod pseudonimem Lady MacLeod, początkowo pracując jako amazonka cyrkowa. Zajmowała się również pozowaniem jako modelka dla artystów, co pozwoliło jej na wejście w paryskie środowisko artystyczne. To jednak dopiero miało być preludium do jej największego sukcesu.

Debiut i sukces jako tancerka

Przełom w jej karierze nastąpił 13 marca 1905 roku, podczas występu w Musée Guimet. Mata Hari, bo tak brzmiał jej nowy pseudonim, stała się natychmiastową sensacją. Sukces ten opierał się w dużej mierze na starannie wykreowanej historii o byciu jawajską księżniczką hinduskiego pochodzenia, co dodawało jej występom egzotycznej aury i tajemniczości.

Styl występów i kontrowersje

Jej występy taneczne charakteryzowały się stopniowym zrzucaniem ubioru, aż do momentu, gdy na scenie pozostawała jedynie w biżuteryjnym napierśniku oraz ozdobach na ramionach i głowie. Ważnym aspektem jej stylu było to, że nigdy nie występowała całkowicie nago z przodu, co wynikało z jej osobistego wstydu związanego z małym biustem. Ten specyficzny styl, łączący erotyzm z pewną dozą niedopowiedzenia, przyciągał widzów i budził kontrowersje.

Schyłek kariery i ostatni występ

Około 1910 roku popularność Mata Hari zaczęła słabnąć. Na scenie pojawiło się wiele jej naśladowczyń, a krytycy zaczęli zarzucać jej brak autentycznego talentu artystycznego, twierdząc, że jej sukces opierał się głównie na „tanim ekshibicjonizmie”. Ostatni występ w karierze Mata Hari dała 13 marca 1915 roku, co oznaczało koniec pewnego etapu w jej życiu.

Działalność szpiegowska i proces

Relacja z Wadimem Masłowem

Podczas I wojny światowej, Mata Hari zakochała się w 23-letnim rosyjskim kapitanie Wadimie Masłowie. Gdy jej ukochany został ranny, Mata Hari zgodziła się szpiegować dla Francji, w zamian za pozwolenie na odwiedzenie go w szpitalu polowym. Ta decyzja była początkiem jej zaangażowania w działalność wywiadowczą, która miała tragiczne konsekwencje.

Werbunek przez Deuxième Bureau

Kapitan Georges Ladoux z francuskiego Deuxième Bureau złożył Mata Hari propozycję, która miała odmienić jej los. Zaoferował jej milion franków za uwiedzenie następcy tronu Niemiec, księcia Wilhelma, i wydobycie od niego tajemnic wojskowych. Ta oferta stanowiła punkt zwrotny, wciągając ją głębiej w świat szpiegostwa.

Podwójna gra i zdrada Niemców

W 1916 roku, przebywając w Madrycie, Mata Hari nawiązała kontakt z niemieckim attaché wojskowym, majorem Arnoldem Kalle. Niemcy, uznając jej dostarczane informacje za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę napisaną łatwym do złamania kodem. W tej depeszy zidentyfikowali ją jako szpiega o kryptonimie H-21, co miało na celu sprowokowanie Francuzów do jej aresztowania i eliminacji.

Proces i rola kozła ofiarnego

Mata Hari została aresztowana 13 lutego 1917 roku w Paryżu. Francuski rząd, desperacko potrzebując sukcesu propagandowego po licznych klęskach na froncie i buntach w armii, wykreował ją na „super-szpiega”, przypisując jej odpowiedzialność za śmierć 50 000 żołnierzy. Proces, który rozpoczął się 24 lipca 1917 roku w Sądzie Wojennym w Paryżu, a następnie przeniósł się do więzienia Saint-Lazare, był w dużej mierze farsą mającą na celu zaspokojenie potrzeb politycznych.

Brak dowodów winy

Podczas procesu nie przedstawiono jednoznacznych dowodów na to, że działania Mata Hari realnie wpłynęły na przebieg wojny. Pomimo braku twardych dowodów jej winy, została skazana na karę śmierci. Jej proces stał się przykładem, jak łatwo można stać się kozłem ofiarnym w czasach wojny i politycznych nacisków.

Kontrowersje i egzekucja

Postawa podczas egzekucji

Według relacji świadka, dziennikarza Henry’ego Walesa, Mata Hari podczas egzekucji wykazała się niezwykłą odwagą. Odmówiła zawiązania oczu i przywiązania do słupa. Tuż przed salwą plutonu egzekucyjnego miała posłać żołnierzom pożegnalny pocałunek, co podkreśla jej determinację i godność w obliczu śmierci.

Wątpliwości co do winy i rehabilitacja

W 2001 roku fundacja jej imienia, bazując na odtajnionych aktach brytyjskiego MI5, bezskutecznie wnioskowała do rządu Francji o jej rehabilitację. Dokumenty sugerują, że choć Mata Hari mogła być szpiegiem niskiego szczebla lub informatorką, wiele dowodów przeciwko niej zostało sfałszowanych przez francuskie służby wywiadowcze. Te ustalenia podważają wyroki wydane w jej sprawie.

Losy ciała

Po egzekucji nikt z rodziny nie zgłosił się po ciało Mata Hari, w związku z czym zostało ono przekazane do celów naukowych. Jej głowa była przechowywana w Muzeum Anatomii w Paryżu, jednak w 2000 roku odkryto, że zaginęła. Najprawdopodobniej została zgubiona podczas przeprowadzki muzeum w 1954 roku, kończąc w niezwykły sposób jej fizyczną egzystencję.

Ciekawostki z życia Mata Hari

Edukacja i znajomości

W młodości Margaretha Geertruida Zelle uczyła się na nauczycielkę przedszkola w Lejdzie. Jednak jej edukacja zakończyła się przedwcześnie – została usunięta z placówki przez opiekuna po tym, jak dyrektor szkoły zaczął z nią jawnie flirtować. Warto również wspomnieć, że była długoletnią kochanką milionera Émile’a Étienne’a Guimeta, fundatora muzeum, w którym debiutowała jako tancerka.

Sieć kontaktów

Mata Hari posiadała imponującą sieć kontaktów. Jej krąg znajomych obejmował najwyższych rangą oficerów i polityków wielu krajów europejskich. Ta wszechstronna sieć kontaktów, choć początkowo służyła jej karierze artystycznej, później stała się elementem jej działalności wywiadowczej.

Ubiór podczas śmierci

Istnieją sprzeczne relacje dotyczące ubioru Mata Hari podczas egzekucji. Niektóre źródła podają, że miała na sobie specjalnie uszyty garnitur amazoński oraz białe rękawiczki, co podkreśla jej zamiłowanie do wyrazistego stylu aż do samego końca.

Warto wiedzieć: Niemcy, uznając jej informacje za bezwartościowe plotki, celowo wysłali do Berlina depeszę łatwym do złamania kodem, identyfikując ją jako szpiega H-21, aby sprowokować Francuzów do jej aresztowania.

Podsumowując, życie Margarethy Geertruidy Zelle, znanej jako Mata Hari, było niezwykłą mozaiką talentu artystycznego, burzliwych relacji osobistych i tragicznego zaangażowania w intrygi szpiegowskie. Jej historia stanowi dowód na to, jak cienka jest granica między legendą a rzeczywistością, szczególnie w kontekście wojennych zawieruch, gdzie prawda bywa ofiarą politycznych rozgrywek.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Mata_Hari