Thomas Hobbes, angielski filozof, który znacząco wpłynął na rozwój myśli politycznej i społecznej, urodził się 5 kwietnia 1588 roku w Westport. Na [maj 2024] ma 436 lat. Jego monumentalne dzieło „Lewiatan” z 1651 roku stanowi kamień węgielny nowoczesnej filozofii politycznej, przedstawiając teorię umowy społecznej. Choć nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci, jego życie było ściśle związane z arystokratyczną rodziną Cavendishów, z którą pracował jako tutor i sekretarz, a także z przyszłym królem Karolem II Stuartem, którego nauczał matematyki.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [maj 2024] ma 436 lat.
- Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof, politolog, matematyk.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie teorii umowy społecznej i koncepcji suwerenności państwowej w dziele „Lewiatan”.
Thomas Hobbes: Kluczowe Informacje Biograficzne
Thomas Hobbes, urodzony w 1588 roku, a zmarły w 1679 roku, był postacią wybitną na tle europejskiego Oświecenia i epoki, w której żył. Jego długie życie, trwające 91 lat, pozwoliło mu na zgłębienie wielu dziedzin wiedzy, co czyni go przykładem renesansowego polimaty. Szczególnie jego wkład w filozofię polityczną, ujęty w dziele „Lewiatan”, zmienił sposób postrzegania relacji między jednostką a państwem. Jego narodziny, jak sam filozof wspominał, były naznaczone strachem, co miało odzwierciedlenie w jego późniejszych poglądach na naturę ludzką i konieczność silnej władzy państwowej.
Wczesne Lata i Pochodzenie Thomasa Hobbesa
Narodziny i Rodzina
Thomas Hobbes przyszedł na świat 5 kwietnia 1588 roku w Westport. Jego narodziny były przedwczesne, co według rodzinnych przekazów było spowodowane silnym stresem jego matki, wywołanym wieścią o zbliżającej się inwazji hiszpańskiej Wielkiej Armady. Sam filozof komentował to zdarzenie, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. Ojciec Thomasa Sr., również noszący imię Thomas, pełnił funkcję wikariusza. Jego kariera kościelna zakończyła się jednak przedwcześnie po bójce z innym duchownym przed własnym kościołem w Londynie, co zmusiło go do opuszczenia miasta.
Wczesna Edukacja i Talenty
Po opuszczeniu przez ojca domu, opiekę nad młodym Thomasem przejął jego zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis, będący producentem rękawiczek, odegrał kluczową rolę w życiu bratanka, finansując jego edukację i zapewniając mu stabilne warunki do rozwoju intelektualnego. Już przed podjęciem studiów uniwersyteckich, młody Hobbes wykazał się niezwykłymi zdolnościami filologicznymi. Dokonał imponującego tłumaczenia tragedii „Medea” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze. Ten wyczyn świadczył o jego wczesnych talentach humanistycznych i biegłości w klasycznych językach, co stanowiło solidny fundament dla jego późniejszych, bardziej złożonych prac.
Życie Osobiste i Związki Thomasa Hobbesa
Rodzina Pochodzenia
Życie osobiste Thomasa Hobbesa, choć pozbawione informacji o założeniu własnej rodziny, było ściśle ukształtowane przez jego pochodzenie i relacje z otoczeniem. Ojciec filozofa, Thomas Sr., był wikariuszem, ale jego kariera została przerwana przez incydent z udziałem innego duchownego, co zmusiło go do wyjazdu z Londynu. Po tym wydarzeniu, pieczę nad młodym Thomasem przejął jego stryj, Francis Hobbes, który zapewnił mu niezbędne środki do nauki i rozwoju. Ta sytuacja podkreśla znaczenie opieki rodziny i wsparcia finansowego w kształtowaniu ścieżki życiowej przyszłego filozofa.
Związki z Rodziną Cavendish
Przez znaczną część swojego dorosłego życia Thomas Hobbes był silnie związany z wpływową arystokratyczną rodziną Cavendishów. Jego relacja z tą dynastią obejmowała pełnienie roli tutora, czyli nauczyciela, oraz sekretarza dla kilku pokoleń tej rodziny. Praca ta nie tylko zapewniała mu stabilne utrzymanie, ale także umożliwiała mu dostęp do bogatych zasobów intelektualnych i kontakt z wyższymi sferami społecznymi, co z pewnością wpływało na jego perspektywę i twórczość. W szczególności, jego związki z Williamem Cavendish, później Earl of Devonshire, były długotrwałe i znaczące dla jego kariery. **Filozof przez wiele lat pełnił rolę tutora i sekretarza dla arystokratycznej rodziny Cavendishów, co zapewniło mu stabilne warunki życia i dostęp do bogatych zasobów intelektualnych.**
Rola w Życiu Karola II
W 1647 roku, podczas swojego pobytu na wygnaniu w Paryżu, Hobbes przyjął prestiżową rolę instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, który później miał objąć tron jako król Karol II Stuart. Ta misja edukacyjna świadczy o jego ugruntowanej pozycji jako myśliciela i nauczyciela, a także o zaufaniu, jakim darzono go w kręgach monarchistycznych. Nauczanie przyszłego monarchy było z pewnością doświadczeniem o dużym znaczeniu, pozwalającym Hobbesowi na bezpośrednie kształtowanie poglądów przyszłego władcy i pogłębianie jego własnej refleksji nad naturą rządów.
Rozwój Intelektualny i Edukacja Thomasa Hobbesa
Studia na Uniwersytecie Oksfordzkim
W latach 1601–1602 Thomas Hobbes rozpoczął studia na Magdalen Hall, uczelni będącej poprzedniczką Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam zgłębiał tajniki logiki scholastycznej i matematyki. Mimo formalnego kształcenia, sam Hobbes nie wyrażał entuzjazmu wobec ówczesnego systemu nauczania uniwersyteckiego, uważając go za zbyt ograniczony i oderwany od rzeczywistości. Jego późniejsze osiągnięcia i krytyczne podejście do zastanych koncepcji sugerują, że jego prawdziwy rozwój intelektualny następował często poza murami uczelni, poprzez samodzielne studia i kontakty z innymi myślicielami.
„Grand Tour” po Europie
W latach 1610–1615 Thomas Hobbes odbył swoją pierwszą tzw. „Grand Tour” po Europie. Podróże te miały kluczowe znaczenie dla jego rozwoju intelektualnego, pozwalając mu na zetknięcie się z nowymi europejskimi metodami naukowymi i krytycznymi. Te podejścia stały w wyraźnej opozycji do tradycyjnej scholastyki, która dominowała na angielskich uniwersytetach. Kontakt z odmiennymi nurtami myślowymi i naukowymi pobudził jego własne dociekania i ukształtował jego sceptycyzm wobec dogmatycznych systemów, co znalazło odzwierciedlenie w jego późniejszych pracach.
Wpływy Intelektualne
Podczas swoich podróży i w późniejszym życiu, Hobbes nawiązywał kontakty, które znacząco wpłynęły na jego myśl. Szczególnie ważnym momentem było spotkanie z Galileuszem we Florencji w 1636 roku. Galileusz, przebywający wówczas w areszcie domowym po wyroku inkwizycji, wywarł istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu. Choć Hobbes gardził pracą eksperymentalną na rzecz czystych rozważań teoretycznych i dedukcyjnych, kontakt z naukowymi metodami Galileusza mógł go inspirować. Jego krytyka „Medytacji o pierwszej filozofii” René Descartesa, choć doprowadziła do ostrego konfliktu i zerwania korespondencji, również świadczy o jego zaangażowaniu w żywe debaty intelektualne epoki. **Spotkanie z Galileuszem we Florencji w 1636 roku znacząco wpłynęło na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu.**
Kariera i Dzieła Thomasa Hobbesa
Pierwsze Znaczące Publikacje
Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Co istotne, był to pierwszy przekład tejże pracy dokonany bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co świadczy o jego biegłości językowej i zaangażowaniu w dzieła klasyczne. To tłumaczenie ujawniło jego zainteresowanie historią i polityką, a także jego zdolność do analizy złożonych wydarzeń historycznych. Choć nie jest to jego najbardziej znane dzieło, stanowiło ważny krok w jego karierze literackiej i intelektualnej, przygotowując grunt pod przyszłe, bardziej ambitne projekty.
Współpraca z Francisem Baconem
Przez pewien okres swojej kariery Thomas Hobbes pracował jako amanuensis, czyli sekretarz lub kopista, dla słynnego filozofa Francisa Bacona. W tej roli pomagał Baconowi w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński. Ta współpraca z jednym z najwybitniejszych umysłów epoki z pewnością dostarczyła Hobbesowi cennych doświadczeń i mogła wpłynąć na jego własne podejście do filozofii i metody naukowej. Choć okres ten był stosunkowo krótki, położył on fundament pod jego dalszy rozwój intelektualny i karierę.
Rozwój Systemu Filozoficznego
Thomas Hobbes opracował ambitny i spójny system filozoficzny, który dążył do wyjaśnienia wszystkich zjawisk poprzez mechaniczne działanie i ruch. System ten był podzielony na trzy kluczowe traktaty: „De Corpore” (O ciele), „De Homine” (O człowieku) oraz traktat o państwie. W 1642 roku wydał dzieło „De Cive” (O obywatelu), które stanowiło trzecią część jego planowanego systemu filozoficznego. Książka ta została bardzo dobrze przyjęta w kręgach intelektualnych, zdobywając uznanie za swoje logiczne argumenty i odważne tezy. Był to ważny krok w kierunku jego magnum opus, które miało wkrótce zrewolucjonizować myśl polityczną.
Opus Magnum: „Lewiatan”
Najbardziej wpływowym dziełem Thomasa Hobbesa jest bez wątpienia „Lewiatan”, opublikowany w połowie 1651 roku. Tytułowa rycin na stronie tytułowej, przedstawiająca giganta złożonego z wielu małych ludzkich postaci, stanowi potężną metaforę państwa jako „ciała politycznego” pod władzą suwerena. W tej monumentalnej pracy Hobbes przedstawił swoją teorię umowy społecznej, argumentując, że aby uniknąć chaosu i brutalności „wojny każdego z każdym”, ludzie muszą powierzyć absolutną władzę centralnemu suwerenowi. Dzieło to, mimo kontrowersji, stało się kamieniem węgielnym nowoczesnej filozofii politycznej i nadal jest przedmiotem intensywnych studiów i debat. Jego wpływ na political philosophy jest nie do przecenienia. **W 1651 roku opublikował swoje najbardziej wpływowe dzieło, „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej i koncepcję absolutnej władzy państwowej.**
Kluczowe Dzieła Thomasa Hobbesa
- Angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa (1628)
- „De Cive” (O obywatelu) (1642)
- „Lewiatan” (1651)
Filozofia Polityczna i Teoria Thomasa Hobbesa
Koncepcja Stanu Natury
Centralnym elementem filozofii politycznej Thomasa Hobbesa jest jego koncepcja „stanu natury”. Opisywał on ten pierwotny stan jako „wojnę każdego z każdym” (bellum omnium contra omnes), w którym życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. W tym stanie, gdzie nie istnieje żadna władza ani prawo, jednostki kierują się wyłącznie własnym interesem i instynktem przetrwania, co prowadzi do nieustannej anarchii i konfliktów. Hobbes argumentował, że człowiek jest z natury egoistyczny, a jego dążenia do władzy i samozachowania prowadzą do nieuchronnego chaosu bez silnego, zewnętrznego porządku. **Hobbes opisywał stan natury jako „wojnę każdego z każdym”, w której życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”.** Ta pesymistyczna wizja natury ludzkiej stanowiła podstawę jego teorii państwa.
Teoria Umowy Społecznej
Aby wyjść z przerażającego stanu natury, Hobbes postulował zawarcie umowy społecznej. Według jego teorii, jednostki dobrowolnie rezygnują z części swoich naturalnych praw i wolności, przekazując je suwerenowi w zamian za ochronę i bezpieczeństwo. Ta teoria umowy społecznej zakłada, że suweren, czy to monarcha, czy zgromadzenie, posiada absolutną władzę i nie podlega prawom, które sam tworzy. Umowa społeczna nie musi koniecznie prowadzić do ubezwłasnowolnienia jednostek i przekazania całej władzy suwerenowi w sposób, który uniemożliwiałby im jakikolwiek wpływ na rządy. Kluczowe jest jednak istnienie silnej władzy wykonawczej, która jest w stanie egzekwować prawa i zapobiegać powrotowi do stanu natury. Koncepcja ta była w wielu aspektach odmienna od późniejszych teorii Johna Locke’a, który kładł większy nacisk na prawa jednostki i ograniczenia władzy.
Wpływ Wojny Domowej na Myśl Hobbesa
Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651), toczącej się między siłami parlamentarnymi a rojalistami, miało ogromny wpływ na kształtowanie się poglądów politycznych Thomasa Hobbesa. Brutalność i chaos tej wojny utwierdziły go w przekonaniu, że rządy absolutne są jedynym skutecznym sposobem na utrzymanie stabilności społecznej i uniknięcie powtórzenia się podobnych konfliktów. Jego prace, w tym „Lewiatan”, były w dużej mierze reakcjonem na te burzliwe czasy, a jego filozofia stanowiła próbę znalezienia racjonalnych podstaw dla silnego państwa, które mogłoby zapobiec anarchii. Wizja pierwotnym stanem jest wojna powszechna stanowiła przestroge przed konsekwencjami braku silnego przywództwa. **Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651) miało kluczowy wpływ na jego poglądy, utwierdzając go w przekonaniu o konieczności silnej władzy absolutnej.**
Kontrowersje i Konflikty w Życiu Thomasa Hobbesa
Skandal związany z „Lewiatanem”
Publikacja dzieła „Lewiatan” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i szerokie potępienie. Thomas Hobbes został oskarżony o ateizm i hobbizm, co było poważnym zarzutem w tamtych czasach. Te kontrowersyjne poglądy doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami w Paryżu, którzy byli zaniepokojeni jego radykalnymi ideami politycznymi i religijnymi. Oskarżenia te świadczą o odwadze Hobbesa w poruszaniu trudnych tematów i jego gotowości do kwestionowania panujących dogmatów, nawet kosztem własnej reputacji i relacji społecznych.
Konflikt z René Descartesem
Thomas Hobbes popadł w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem, jednym z najwybitniejszych filozofów epoki. Po napisaniu krytyki jego „Medytacji o pierwszej filozofii” w 1641 roku, wymiana zdań między filozofami była na tyle szorstka i konfrontacyjna, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką korespondencję z Hobbesem. Ten spór ukazuje odmienność ich podejść filozoficznych oraz siłę przekonań Hobbesa i jego gotowość do obrony własnych tez, nawet w konfrontacji z tak uznanymi autorytetami. Ich intelektualna potyczka jest fascynującym przykładem żywych debat filozoficznych XVII wieku.
Wygnanie i Ucieczka z Anglii
Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy, szczególnie te dotyczące religii i polityki, Thomas Hobbes był zmuszony do ucieczki z Anglii do Paryża w 1640 roku. Spędził tam 11 lat, żyjąc na wygnaniu. Później, po powrocie do Anglii, musiał ponownie szukać ochrony, tym razem u rewolucyjnego rządu angielskiego, co pokazuje złożoność i burzliwość jego relacji z ówczesną władzą. Jego życie naznaczone było okresami niepewności i koniecznością dostosowywania się do zmieniających się realiów politycznych, co z pewnością wpływało na jego filozoficzne rozważania o potrzebie stabilności i porządku.
Chronologia Życia i Twórczości Thomasa Hobbesa
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1588 | Narodziny Thomasa Hobbesa (5 kwietnia) |
| 1601–1602 | Studia na Magdalen Hall, Oxford |
| 1610–1615 | Pierwsza „Grand Tour” po Europie |
| 1628 | Publikacja tłumaczenia „Wojny peloponeskiej” |
| 1640 | Ucieczka do Paryża |
| 1641 | Krytyka „Medytacji o pierwszej filozofii” Kartezjusza |
| 1642 | Publikacja „De Cive” |
| 1647 | Nauczanie Karola, księcia Walii; ciężka choroba |
| 1651 | Publikacja „Lewiatana” |
| 1679 | Śmierć Thomasa Hobbesa (4 grudnia) |
Ciekawostki z Życia Thomasa Hobbesa
Spotkanie z Galileuszem
Podczas swojego pobytu we Florencji w 1636 roku, Thomas Hobbes miał okazję odwiedzić Galileusza. Słynny astronom przebywał wówczas w areszcie domowym, nałożonym po wyroku inkwizycji. To spotkanie, choć miało miejsce w trudnych okolicznościach dla Galileusza, miało istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu. Choć Hobbes gardził pracą eksperymentalną na rzecz czystych rozważań teoretycznych i dedukcyjnych, kontakt z naukowymi metodami Galileusza mógł zainspirować jego własne, bardziej teoretyczne rozważania nad mechaniką wszechświata.
Choroba i Powrót do Pracy
W 1647 roku Thomas Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Schorzenie to wyłączyło go z pracy intelektualnej na okres sześciu miesięcy, co stanowiło znaczącą przerwę w jego twórczości. Jednak po wyzdrowieniu, Hobbes wykazał się niezwykłą siłą ducha i determinacją, kontynuując swoje prace. Co więcej, zdołał ukończyć pisanie swojego kluczowego dzieła, „Lewiatana”, po powrocie do zdrowia. **Pomimo ciężkiej choroby w 1647 roku, która wyłączyła go z pracy na sześć miesięcy, Hobbes powrócił do zdrowia i ukończył pisanie swojego kluczowego dzieła, „Lewiatana”.** Ta historia podkreśla jego niezłomność i oddanie filozofii, nawet w obliczu osobistych tragedii.
Podejście do Eksperymentów
Mimo że Thomas Hobbes interesował się fizyką i ruchem ciał, wykazywał otwarte lekceważenie dla pracy eksperymentalnej. Uważał ją za mniej wartościową w porównaniu do czystych rozważań teoretycznych i dedukcyjnych. Preferował metody matematyczne i logiczne, wierząc, że prawdy uniwersalne można odkryć poprzez rozumowanie, a nie poprzez obserwację i doświadczenie. To podejście, choć typowe dla niektórych filozofów jego epoki, stanowiło kontrast wobec rosnącej roli metody empirycznej w nauce, która była rozwijana przez takich myślicieli jak Francis Bacon.
Thomas Hobbes, wybitny angielski filozof i politolog, pozostawił po sobie trwałe dziedzictwo, ukształtowane przez jego analizę natury ludzkiej i potrzebę silnego państwa. Jego teoria umowy społecznej i koncepcja suwerenności, zawarte w przełomowym dziele „Lewiatan”, stanowią fundament nowoczesnego myślenia o organizacji społeczeństwa i roli władzy. Mimo że jego życie było naznaczone burzliwymi czasami i kontrowersjami, jego wkład w filozofię polityczną pozostaje nieoceniony, inspirując kolejne pokolenia badaczy i myślicieli do refleksji nad fundamentalnymi kwestiami porządku społecznego i bezpieczeństwa.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co twierdził Hobbes?
Hobbes twierdził, że ludzie z natury są egoistyczni i kierują się pragnieniem władzy. Uważał, że bez silnego autorytetu państwowego, życie ludzkie byłoby „wojną wszystkich ze wszystkimi”.
Co charakteryzowało myśl polityczną Thomasa Hobbesa?
Myśl polityczna Hobbesa charakteryzowała się pesymistyczną wizją natury ludzkiej i przekonaniem o konieczności istnienia absolutnej władzy państwowej dla zapewnienia pokoju i porządku. Podkreślał znaczenie umowy społecznej jako podstawy legalności władzy.
Z czego słynie Thomas Hobbes?
Thomas Hobbes słynie przede wszystkim ze swojego dzieła „Lewiatan” oraz z teorii umowy społecznej, która uzasadniała potrzebę istnienia silnego państwa. Jest uznawany za jednego z twórców nowożytnej filozofii politycznej.
Czym jest Lewiatan Hobbesa?
Lewiatan Hobbesa to tytuł jego fundamentalnego dzieła filozoficzno-politycznego oraz metafora państwa absolutnego. Państwo to, niczym biblijny Lewiatan, jest potężnym bytem stworzonym przez ludzi w drodze umowy, mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa i zapobieganie chaosowi.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes
